Seyahatiniz hastalığa davetiye çıkarmasın: Aşı ve erken danışmanlık hayat kurtarır
Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Dr. Dilek Leyla Mamçu, uluslararası seyahatlerde sık görülen enfeksiyonlar ve çevresel risklere karşı aşılama, kişiye özel danışmanlık ve seyahat sonrası uyarı işaretlerinin önemini anlatıyor.
editor
Seyahatiniz hastalığa davetiye çıkarmasın: Aşı ve erken danışmanlık hayat kurtarır
BİLGE DOKTOR / İSTANBUL
Seyahat hastalıkları sandığınızdan yaygın
Her yıl milyarlarca kişi kıtalar arası yolculuğa çıkıyor; yolculukların kayda değer bir kısmında sağlık sorunları ortaya çıkıyor. Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Dr. Dilek Leyla Mamçu, seyahat hastalıklarının yalnızca bulaşıcı enfeksiyonlarla sınırlı olmadığını; yolculuğun kendisi ve gidilen bölgenin çevresel koşullarının da risk yarattığını vurguluyor. Dr. Mamçu’ya göre seyahat edenlerin yaklaşık yüzde 65’i gittikleri yerde az ya da çok bir sağlık sorunu yaşıyor. Bu sorunların çoğu kendini sınırlıyor; ancak kimi zaman tablo ağırlaşıp seyahati yarıda kesmeye kadar gidebiliyor.
Üç ana başlık: Bulaşıcı hastalıklar, yolculuk etkileri, çevresel riskler
Dr. Mamçu, seyahat hastalıklarını üç grupta topluyor:
-
Bulaşıcı hastalıklar: Tropik bölgelerde sıtma, sarı humma, dengue, Zika, kolera, tifo, hepatit A–B gibi enfeksiyonlar daha sık görülüyor. Güvenli olmayan su ve gıda kaynakları seyahat ishaline yol açabiliyor.
-
Seyahatin doğrudan etkileri: Jet lag, uzun uçuşlarda derin ven trombozu (pıhtı), araç tutması gibi sorunlar sık.
-
Çevresel-bölgesel faktörler: Yüksek irtifa hastalığı, güneş/sıcak çarpması, dehidratasyon, soğuk iklimde hipotermi, böcek ve hayvan ısırıkları önemli riskler arasında.
“En geç dört hafta önce başvurun”: Aşılama için zaman gerekli
Seyahat öncesi danışmanlığın, Seyahat Hastalıkları Kliniklerinde kişiye özel planlanması gerektiğini belirten Dr. Mamçu, WHO ve CDC önerilerinin ülkeye, kalış süresine, yapılacak aktivitelere ve kişinin sağlık durumuna göre değiştiğini hatırlatıyor. “Sahra altı Afrika, Uzak Asya gibi coğrafyalar için bazı aşılarda koruyucu yanıtın oluşması 3–4 haftayı bulabiliyor. Bu nedenle planlanan seyahatten en geç dört hafta önce başvurmak kritik” diyor. Ülkemizde Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü birimleri, yurt dışına çıkacaklara seyahat sağlığı hizmeti sunuyor.
Kimler yüksek riskli yolcu?
Temel sağlık değerlendirmesi ve uygun koruyucu planlama için özellikle şu grupların hekim görüşü alması öneriliyor:
-
Yakın zamanda hastaneye yatış öyküsü olanlar, kronik hastalığı veya immün yetmezliği bulunanlar,
-
Çocuklar, yaşlılar, gebeler ve emziren anneler,
-
Kaliteli tıbbi hizmete erişimin zor olduğu bölgelere gidecekler, uzun süreli seyahatler, sırt çantalı gezginler, insani yardım veya sağlık hizmeti amacıyla yolculuk yapanlar.
Dönüşte ateş varsa sıtma akla gelmeli
Seyahat dönüşü 6 hafta içinde ateş, sarılık, baş ağrısı, aşırı uyku hali, kanama veya nörolojik bulgular görüldüğünde vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulması gerekiyor. Dr. Mamçu, en sık karşılaşılan ateşli hastalığın sıtma olduğunu; kuluçka süresinin bir yıla kadar uzayabildiğini ve nezle benzeri şikâyetlerle başlayabileceğini hatırlatıyor. Başvuruda gidilen ülke, kalınan süre ve yüzme, mağaracılık, trekking gibi aktivitelerin ayrıntılı biçimde anlatılması tanı için büyük önem taşıyor.
Türkiye’ye gelenler için genel tablo ve bölgesel uyarılar
Dr. Mamçu, ülkemizin altyapı, hijyen ve sanitasyon koşullarının genel olarak yeterli olduğunu; WHO’nun Türkiye’ye yönelik seyahat öncesi özel bir önlem önermediğini belirtiyor. Bununla birlikte Güneydoğu ve Çukurova’da sıtma, Güneydoğu’da tifo, amipli dizanteri, bruselloz, leşmanyaz; Kelkit Vadisi çevresinde (Tokat, Sivas, Erzurum, Trabzon) ise Kırım-Kongo kanamalı ateşi için mevsim ve maruziyete bağlı dikkatli olunması gerektiğini ekliyor.
Yolculukta güvenli kalmak için pratik kontrol listesi
-
Aşı ve ilaçlar: Gideceğiniz ülkeye özgü aşıları ve gerekirse sıtma kemoprofilaksisini hekiminizle planlayın.
-
Gıda–su güvenliği: Şişe suyu tercih edin, buz–sokak satışı gıdalardan kaçının, iyi pişmiş sıcak yemekleri seçin.
-
Vektörlerden korunma: DEET/icaridin içeren kovucular, uzun kollu–açık renkli giysiler ve cibinlik kullanın.
-
Uzun uçuşlar: Saat başı bacak hareketleri, su tüketimi ve mümkünse kompresyon çorabı pıhtı riskini azaltır.
-
Yüksek irtifa: Kademeli çıkış, iyi hidrasyon ve gerekli durumlarda profilaksi hakkında hekimden bilgi alın.
-
Sigorta ve belge: Sağlık sigortası, kronik ilaç reçeteleri ve acil iletişim bilgilerini yanınızda bulundurun.
