İşkolik misiniz, yoksa tükenmiş mi?
İşkoliklik ile tükenmişlik sendromu arasındaki farklar, uzman görüşleriyle detaylandırılıyor. Psikoterapi süreci, belirtiler ve korunma yolları haberimizde.
editor
İşkolik misiniz, yoksa tükenmiş mi?
İYİ PSİKOLOG / İSTANBUL
İşkoliklik ve tükenmişlik sendromu sıklıkla karıştırılsa da, uzmanlar bu iki durumun hem kaynakları hem de sonuçları açısından birbirinden oldukça farklı olduğuna dikkat çekiyor. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi’nden Uzman Klinik Psikolog Cumali Aydın, işkolik bireylerin çalışmaktan heyecan duyduğunu, tükenmiş kişilerin ise çalışmayı düşünmenin bile onları yorduğunu söylüyor. Aydın’a göre her işkolik tükenmişliğe sürüklenmeyebilir ancak sınırlarını gözetmeyen bireyler için bu risk her zaman var.
İşkolik çalışırken coşku duyar, tükenmiş biri çalışmayı bile istemez
İşkoliklik ve tükenmişlik sendromunun sıkça birbirine karıştırıldığını belirten Uzman Klinik Psikolog Cumali Aydın, bu kavramların farklı psikolojik temellere sahip olduğuna dikkat çekti. Aydın, işkolik bireylerin genellikle çalışmaktan keyif aldığını, iş dışındaki zamanları ise verimsiz olarak değerlendirdiğini belirtti. Oysa tükenmişlik sendromu, kişinin işe karşı tüm motivasyonunu ve ilgisini yitirmesiyle ortaya çıkıyor.
Ayşe Hanım örneği üzerinden konuşan Aydın, “Sabah erkenden kalkıp ofise koşa koşa giden, tatilde bile e-postalarını kontrol eden bir birey işkolik olabilir. Ancak bir sabah yataktan kalkamıyor, hiçbir şey yapmak istemiyor ve her şey gözünde büyüyorsa bu tükenmişliğin işaretidir” dedi.
Her işkolik tükenmiş olmaz, ama sınırlar aşılırsa risk artar
Uzman Klinik Psikolog Aydın, işkoliklik ile tükenmişlik arasında doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi kurulamayacağını, ancak yoğun ve sürekli çalışmanın tükenmişliğe zemin hazırlayabileceğini vurguladı. “İşkolik birey zamanla tükenmişlik yaşayabilir ama bu kaçınılmaz değildir. Bu, kişinin kendi sınırlarını ne kadar tanıyıp koruduğuyla ilgilidir” diyen Aydın, duygusal yükü yüksek mesleklerde çalışan bireylerin –örneğin hemşirelerin– işkolik olmadan da tükenebileceğini hatırlattı.
Tükenmişliğin işaretleri: Yorgunluk, isteksizlik, sosyal geri çekilme
İşkoliklik zamanla tükenmişlik sendromunu tetikleyebilir. Aydın, bu sürecin genellikle yavaş geliştiğini ve bazı belirtilerle kendini gösterdiğini aktardı: “Sürekli yorgunluk hissi, odaklanma sorunları, sinirlilik, uyku bozuklukları ve daha önce keyif veren aktivitelerden uzaklaşma en sık görülen işaretler arasında.” Ayrıca, işkolik bireylerin ‘biraz daha çalışayım, sonra dinlenirim’ mantığıyla hareket etmeleri halinde fiziksel ve ruhsal enerjilerini tamamen tüketebilecekleri uyarısında bulundu.
İlişkiler de bu süreçten ciddi şekilde etkileniyor. İşkolik bireyler, iş dışındaki zamanları değersiz gördüklerinden, sosyal çevrelerinden kopabiliyor. Aydın, “İşkolik biri çocuğunun etkinliğine katılamazken, tükenmişlik yaşayan kişi ise evden çıkmak bile istemeyebilir. Her iki durumda da ilişkiler zedeleniyor” şeklinde konuştu.
Terapi süreci: Hem tükenmişliği hafifletmek hem de düşünce kalıplarını değiştirmek
İşkolik olup tükenmişlik yaşayan bireylerde terapi sürecinin iki aşamalı yürütüldüğünü belirten Aydın, önce bireyin enerjisinin yeniden kazanılmasının hedeflendiğini, ardından da işkolik düşünce kalıplarıyla çalışıldığını ifade etti. “Çalışmazsam değerli değilim” ya da “Durmak tembelliktir” gibi inançların sorgulanması, bireyin yaşamında yeni bir denge kurmasına olanak tanır.
Terapi, sadece semptomların giderilmesi değil, aynı zamanda hayatı yeniden yapılandırmak anlamına gelir. Bu süreçte kişi, iş dışındaki hayatının da anlamlı ve tatmin edici olabileceğini öğrenmeye başlar.
Tükenmişliğe karşı koruyucu öneriler: Sınırlar, molalar, denge
Tükenmişlikten korunmak için alınabilecek bazı basit ama etkili önlemler mevcut. Aydın’ın önerileri arasında iş-özel hayat sınırlarının belirginleştirilmesi, düzenli molalar verilmesi, tatil planlarının yapılması ve “hayır” deme becerisinin geliştirilmesi yer alıyor. “Eskiden akşamları da çalışan birinin artık belirli bir saatte bilgisayarını kapatması küçük ama anlamlı bir değişikliktir” diyen Aydın, bu tür alışkanlıkların uzun vadede güçlü bir koruma kalkanı oluşturabileceğini ifade etti.
Etiketler:
#İşkoliklik #Tükenmişlik #Psikoloji #Psikoterapi #RuhSağlığı #İşHayatı #StresYönetimi #İYİPsikolog
